रॉकेट इंजिन हे जेट इंजिनपेक्षा थोडे वेगळे असते. जेट इंजिन हवेतून ऑक्सिजन घेऊन काम करतात, तर रॉकेट इंजिन त्यांच्यासोबत आवश्यक सर्वकाही घेऊन जातात. रॉकेट इंजिन अवकाशातही काम करते, जिथे हवा नसते. रॉकेट इंजिन देखील इतर इंजिनांप्रमाणे काम करते. ते इंधन जाळून थ्रस्ट निर्माण करते. थ्रस्टचा सरळ अर्थ आहे धक्का. म्हणजेच पुढे जाण्यासाठी ते यानाला धक्का देते. बहुतेक रॉकेट इंजिन इंधनाचे रूपांतर गरम वायूमध्ये करतात. इंजिन हा वायू मागच्या बाजूने सोडते, ज्यामुळे रॉकेटला पुढे नेण्यास मदत होते. अंतराळात असे काहीही नाही जे पुढे जाण्यासाठी इंजिनद्वारे ढकलले जाऊ शकते. अशा स्थितीत प्रश्न पडतो की मग रॉकेट पुढे कसे चालेल? न्यूटनच्या गतीच्या तिसऱ्या नियमाच्या आधारे रॉकेट कार्य करते. या नियमानुसार, प्रत्येक क्रियेची समान आणि विरुद्ध दिशेची प्रतिक्रिया असते. रॉकेटचे इंजिन वायूला बाहेरच्या दिशेने धक्का देते. या प्रक्रियेत वायूदेखील रॉकेटला समान शक्तीने पुढे ढकलतो.
विकासाचा प्रवास रंजक आहे
1903 मध्ये, रशियन शिक्षक कॉन्स्टँटिन त्सीओलकोव्स्की यांनी द्रव इंधन असलेल्या रॉकेटवर एक पेपर लिहिला. यानंतर, 1926 मध्ये, अमेरिकन शास्त्रज्ञ रॉबर्ट गोडार्ड यांनी पहिले द्रव इंधन असलेले रॉकेट उडवले. हर्मन ऑबर्ट यांच्या नेतृत्वाखालील जर्मन शास्त्रज्ञांनी द्रव इंधन असलेले रॉकेट विकसित केले. दुसऱ्या महायुद्धात जर्मनीने इतर देशांवर बॉम्ब टाकण्यासाठी रॉकेटचा वापर केला होता. 1957 मध्ये सोव्हिएत युनियनने पहिला उपग्रह अवकाशात पाठवण्यासाठी रॉकेटचा वापर केला. 1961 मध्ये, सोव्हिएत अंतराळवीर युरी गागारिन रॉकेटद्वारे अंतराळात जाणारी पहिली व्यक्ती बनली. 1969 साली अमेरिकेने अपोलो मोहिमेतून नील आर्मस्ट्राँग, बझ आल्ड्रिन आणि मायकेल कॉलिन्स यांना चंद्रावर पाठवले. त्या मोहिमेत सॅटर्न व्ही रॉकेटचा वापर करण्यात आला होता.
त्याचा शोध कधी लागला
12व्या शतकाच्या आसपास चीनमध्ये रॉकेटचा शोध लागला असे मानले जाते. या घन रॉकेटचा वापर फटाक्यांसाठी करण्यात आला. त्यांचा उपयोग सैन्याने युद्धातही केला. 13व्या शतकात, या रॉकेटचा उपयोग आशिया आणि युरोपच्या बर्याच भागात फटाके आणि युद्धात केला जात होता. पुढील 600 वर्षांत, लोकांनी मोठे आणि चांगले घन रॉकेट विकसित केले. यापैकी बहुतांश सैन्याने वापरले होते.
दोन प्रकारचे रॉकेट इंधन
रॉकेट इंजिनचे प्रामुख्याने दोन प्रकार आहेत. काही इंजिने द्रव इंधन वापरतात. स्पेस शटल ऑर्बिटरचे मुख्य इंजिन द्रव इंधन वापरतात.रशियाची सोयुझदेखील हेच इंधन वापरते. इतर रॉकेट इंजिनमध्ये घन इंधन वापरले जाते. स्पेस शटलच्या बाजूला दोन पांढरे घन रॉकेट बूस्टर असतात. तेदेखील घन इंधन वापरतात. आतिशबाजीसाठी वापरले जाणारे फटाके किंवा रॉकेट आणि मॉडेल रॉकेट घन इंधन वापरतात. -मच्छिंद्र ऐनापुरे, जत जि. सांगली
No comments:
Post a Comment