शेतकऱ्यांचा खास मित्र: खोकड

खोकड हा एक लहान आकाराचा सस्तन प्राणी आहे.हा मांसाहारी गणाच्या कॅनिडी कुलातील आहे. या कुलात कुत्रा, लांडगा, कोल्हा, वन्य कुत्रा, इ. प्राणी येतात. खोकड हा प्राणी कोकरी, लोमडी, छोटा कोल्हा व इंडियन फॉक्स अशाही नावांनी ओळखला जातो. भारतात हिमालयाच्या पायथ्यापासून कन्याकुमारीपर्यंत तो सर्वत्र आढळतो. प्रामुख्याने माळरानावर, खुरट्या झुडपांच्या वनात, शेतात, कालव्यांच्या आसपास त्यांचे अस्तित्व असते. भारतात सर्वत्र आढळणार्‍या खोकडाचे शास्त्रीय नाव व्हल्पिस बेंगॉलेन्सिस आहे.  सडपातळ आणि लांब झुपकेदार शेपटीमुळे खोकड सहज ओळखता येते. 

खोकड हा कोल्ह्यापेक्षा आकाराने लहान असतो. त्याच्या शरीराची लांबी डोक्यासकट ४५ ते ६० सेंमी. असते. शेपूट २५ ते ३५ सेंमी. लांब असते. वजन १.५ ते ७ किग्रॅ. असते. खोकड आकाराने लहान व सडपातळ असून पाय बारीक आणि लांबट असतात. शरीराचा रंग करडा किंवा राखाडी असतो. डोके, मान आणि कानामागची बाजू पुसट काळसर तर शेपटीचे टोक काळे असते. पायांचा रंग मातकट लालसर असतो. हिवाळ्यात उत्तर भारतातील खोकडांना दाट केस येतात. त्यामुळे त्यांचे थंडीपासून संरक्षण होते.

खोकड जमिनीमध्ये ६०-९० सेंमी. खोलीवर बिळे खोदतात. बिळाला जमिनीच्या दिशेनी ३-४ वाटा असतात. संकटकाळी या वाटांचा त्याला उपयोग होतो. बिळ लांबलचक असून त्यात बरीच जागा असते. दिवसा उन्हाच्या वेळी ते या जागी आराम करतात आणि संध्याकाळी भक्ष्याच्या शोधार्थ बाहेर पडतात. अंधार दाटून आल्यानंतर कोल्ह्याप्रमाणे तेही एकत्र जमून सारखेच ओरडतात. त्यांचे प्रमुख खाद्य उंदीर, घुशी, सरपटणारे प्राणी, खेकडे, कीटक इ. असते. कलिंगडे, बोरे, हरभर्‍याचे घाटेदेखील ते खातात. हा प्राणी मनुष्य वस्तीच्या आसपास राहणारा असला तरी कोंबड्या वगैरे पळवीत नाही. उलट तो उंदीर, घुशी, शेतातील खेकडे खात असतो; त्यामुळे अशा प्राण्यांच्या उपद्रवापासून शेतीचे रक्षण होऊन शेतकर्‍यांना मदतच होते. 

जैवविविधता साखळीत त्यांचे मोलाचे योगदान असून, धोकादायक प्रजातींमध्ये त्यांचा समावेश आहे. हे जमिनीत, बांधावर किंवा लहानशा टेकडावर बिळ करून राहतात. हिवाळा हा त्यांच्या प्रजोत्पादनाचा मुख्य काळ असतो. मादीला दर खेपेस चार पिल्ले होतात. 

 सरपटणारे प्राणी, लहान सस्तन प्राणी, कीटक, बोर आणि पक्षी हे त्यांचे मुख्य खाद्य आहे, तसेच खोकड हा उंदीर, घुशी, शेतातील किडे खात असतो, पावसाळ्यात पांढया मुंग्या आणि वाळवीदेखील खातो. खोकडाचे भक्ष्य असणाऱ्या उपद्रवी प्राण्यांपासून शेतीचे रक्षण होऊन शेतकर्‍यांना मदतच होते, शेतक-यांचा मित्र असणार्‍या खोकडांना गरज आहे. 

चिल्का सरोवर: येथे आढळतात पक्ष्यांच्या 158 प्रजाती , त्यातले स्थलांतरित आहेत 95

ओडिशा राज्यातील चिल्का हे खाऱ्या पाण्याचे मोठे सरोवर आहे.  हे भारतातील सर्वात मोठे सरोवर मानले जाते.  यामध्ये महानदीतील भार्गवी, दया, कुसुमी, सालिया, कुशभद्रा असे प्रवाह येऊन मिळतात.  जैवविविधतेचे उत्तम उदाहरण येथे पाहायला मिळते.  येथील अनुकूल हवामान पक्ष्यांना आकर्षित करते.  सुमारे १५८ प्रजातींचे पक्षी येथे पाहायला मिळतात.  त्यांच्यामधील 95 स्थलांतरित पक्षी आहेत, जे हजारो मैल दूर सायबेरिया, बैकल, मंचुरिया इत्यादी ठिकाणांहून येतात आणि येथे मुक्काम ठोकतात.  बदके, लिटल स्टिंकर्स, सँडरलिंग, क्रेन, गोल्डन प्लोवर, फ्लेमिंगो, स्टॉर्क गल्स, सॅड पायपर्स आणि ग्रे पेलिकन हे येथे आढळणारे प्रमुख पक्षी आहेत.  इथे पक्ष्यांचे वेगवेगळ्या थवे ठीक- ठिकाणी अशा प्रकारे दिसतात की, जणू काही त्यांच्या स्वतंत्र वसाहतीच वसवल्या आहेत.  म्हणूनच या ठिकाणाला पक्षी निरीक्षकांचे नंदनवन म्हणतात.  आफ्रिकेतील व्हिक्टोरिया सरोवरानंतरचे हे दुसरे सरोवर आहे, जिथे पक्ष्यांचा एवढा मोठा मेळा पाहायला मिळतो.

 ओडिशाच्या किनारी भागात पसरलेले हे सरोवर आपल्या सौंदर्य आणि जैवविविधतेसाठी जगप्रसिद्ध आहे.  बंगालच्या उपसागराला लागून असलेले चिल्का हे भारतातील सर्वात मोठे खाऱ्या पाण्याचे सरोवर आहे.  वाळूच्या ढिगाऱ्यांनी बनलेली एक लांब भिंत तिला समुद्रापासून वेगळे करते.

पर्यटकांसाठी हे ठिकाण विशेष आकर्षणाचे केंद्र बनले आहे. या सरोवराला 1973 मध्ये वन्यजीव अभयारण्य म्हणून घोषित करण्यात आले.  मासे, कोळंबी आणि खेकडे इत्यादींच्या 150 हून अधिक प्रजाती इथल्या पाण्यात आढळतात.  येथून दरवर्षी सुमारे 6 हजार टन सी फूड मिळते.  हे सरोवर किनारीपट्टीवरील ओडिशातील रहिवाशांच्या संस्कृतीचा एक विशेष भाग बनले  आहे.  सरोवराच्या काठावर दरवर्षी तारतारिणी यात्रा भरते.  पर्यटन विभागातर्फे दरवर्षी सरोवरात बोटींच्या शर्यतीही आयोजित केल्या जातात.  नाशपाती फळाच्या आकारात आणि 1100 चौरस किलोमीटरमध्ये पसरलेला हा सरोवर सुमारे 70 किलोमीटर लांब आणि 15 किलोमीटर रुंद आहे.  त्याची सरासरी खोली तीन मीटर आहे.  सरोवराच्या एका बाजूला निळाशार समुद्र तर दुसऱ्या बाजूला राष्ट्रीय महामार्ग आणि रेल्वे मार्ग आहेत आणि त्याही पलीकडे हिरवेगार डोंगर आहेत. -मच्छिंद्र ऐनापुरे, जत जि. सांगली 

जीके क्विझ 5

1 नुकतीच केंद्रीय माहिती आयुक्त म्हणून कोणाची नियुक्ती करण्यात आली?

 उत्तर-हिरालाल सामरिया

 2. विराट कोहलीने कोणते शतक झळकावून सचिन तेंडुलकरच्या विक्रमाची बरोबरी केली?

 उत्तर - 49 वे शतक

  3. इस्रायलच्या राजधानीचे नाव काय आहे?

 उत्तर - जेरुसलेम

 4. पंडित जवाहरलाल नेहरू यांची जयंती कोणत्या दिवसाच्या रुपात साजरी केली जाते?

 उत्तर - बालदिन

 5. पृथ्वीला आपल्या अक्षाभोवती एक फेरी पूर्ण करण्यासाठी किती वेळ लागतो?

 उत्तर - 23 तास, 56 मिनिटे आणि 4.09 सेकंद

 6. बेरी बेरी रोग कोणत्या जीवनसत्वाच्या कमतरतेमुळे होतो?

 उत्तर - व्हिटॅमिन बी 1

 7. कोणता देश निळ्या आकाशाचा देश म्हणून ओळखला जातो?

 उत्तर-मंगोलिया

 8. हायड्रोजनचा शोध कोणी लावला?

 उत्तर-हेन्री कॅव्हेंडिश

 9 जागतिक दूरदर्शन दिवस कधी साजरा केला जातो?

 उत्तर - 21 नोव्हेंबर

 10. भारतातील सर्वात मोठ्या गोड्या पाण्याच्या सरोवराचे नाव काय आहे?

 उत्तर-वुलर सरोवर

काझीरंगा राष्ट्रीय अभयारण्य: एकशिंगी गेंड्याचे आश्रयस्थान

आसाममधील गोलाघाट आणि नागाव जिल्ह्यात असलेले काझीरंगा राष्ट्रीय उद्यान हे भारतातील प्रसिद्ध राष्ट्रीय उद्यान आहे. उत्तरेला ब्रह्मपुत्रा नदीच्या काठावर आणि दक्षिणेला कार्बी आंग्लॉन्ग हिल्सच्या 430 चौरस किलोमीटर परिसरात पसरलेले हे आसामचे सर्वात जुने उद्यान आहे.  हे जगातील एकमेव असे राष्ट्रीय उद्यान आहे जिथे एक शिंगे असलेल्या गेंड्याची संख्या सर्वाधिक आहे. या उद्यानात अंदाजे 2,401 गेंडे आहेत. 

वास्तविक आसाम हे ईशान्य भारतातील राज्यांना जोडणारे प्रवेशद्वार म्हणून ओळखले जाते. हा संपूर्ण प्रदेश सपाट असून ,नद्या आणि जंगलांनी समृद्ध आहे. यामुळे हा प्रदेश प्राण्यांसाठी नंदनवनच ठरतो. या

अभयारण्याचा 1985 साली समावेश जागतिक वारसा स्थानात केला आहे. काझीरंगामध्ये अनेक वाघदेखील आहेत. 2006 मध्ये याला 'वाघांचे अभयारण्य' म्हणून घोषित करण्यात आले. या जंगलात हत्ती, पाणम्हशी, हरणे या प्राण्यांसोबत अनेक दुर्मिळ पक्षी आढळतात. काझीरंगा हे सुरक्षित अभयारण्य मानले जात असून 1905 मध्ये याला संरक्षित वनक्षेत्राचा दर्जा मिळाला आहे. जैवविविधतेमुळे हे उद्यान समृद्ध बनले आहे. 

काझीरंगा अभयारण्यात चार प्रकारच्या वनस्पती आढळतात. पाण्याने भरलेला गवताळ प्रदेश, विषुववृत्तीय पानगळीची जंगले, वृत्तीय अर्ध सदाहरित जंगले आणि सवाना जंगलांचा यामध्ये समावेश होतो. काझीरंगा हे उतारावर वसलेले जंगल असून , जंगलाचा पश्चिमेचा भाग हा पूर्व भागापेक्षा कमी उंचीवर आहे. पश्चिम भाग गवताळ प्रदेशांनी व्यापला आहे. उंच गवत उंचीवरच्या भागात आढळते,तर छोटे गवत कमी उंचीवरच्या भागावर तलावांच्या काठावर आढळते. उंच गवतांमध्ये ऊस व बांबू या वनस्पती आढळतात, तर इतर झाडांमध्ये कुंभी तसेच कापसाची झाडे आढळतात. गवताळ प्रदेशामध्ये सफरचंदाची झाडेसुद्धा आढळतात.

काझीरंगा उद्यानात 35 प्रकारचे सस्तन प्राणी आढळतात. यामध्ये एकशिंगी गेंड्यांची संख्या सर्वाधिक आहे. पाणम्हशी, बाराशिंगा, हत्ती, रानगवे, सांबर, भेकर, रानडुक्कर व हॉग हरणे हे प्राणी अभयारण्यात मोठ्या संख्येने वावरतात. काझीरंगा हे वाघांचे एक आश्रयस्थान  म्हणून ओळखले जाते. अभयारण्याला 2006 मध्ये व्याघ्र प्रकल्पाचा दर्जा मिळाला. वाघांखेरीज रानमांजर, बिबटे व पाणमांजरीसुद्धा येथे आढळतात. इतर छोट्या प्राण्यांमध्ये मुंगूस, कोल्हा, तरस, अस्वल आदी प्राण्यांचे येथे वास्तव्य आहे. भारतात आढळणाऱ्या माकडांच्या 14 जातींपैकी 9 जाती या उद्यानात आहेत. यामध्ये आसामी माकड, सोनेरी वानर व भारतात आढळणारे एकमेव 'एप माकड' यांचा समावेश होतो. काझीरंगाच्या नद्यांमध्ये दुर्मिळ असे डॉल्फिनही आहेत.

काझीरंगाला पक्षी अभयारण्याचा दर्जा मिळाला आहे. अनेक प्रकारचे स्थलांतर करणारे पक्षी ,पाणपक्षी, शिकारी पक्षी येथे आढळतात. हिवाळ्यात मध्य आशियातून विविध प्रकारचे बदके, बगळे, करकोचे आदी पक्षी स्थलांतर करून येथे येतात. शिकारी पक्ष्यांमध्ये इंपिरियल घर, ठिपक्यांची घार, पांढऱ्या शेपटींची घार, पल्लास मत्स्य घार, करड्या डोक्याची घार व केस्ट्रेल घार हे पक्षी येथे आढळतात. नदीच्या काठी पक्ष्यांमध्ये खंड्या, पेलिकन, सारंग आदी पक्षी आहेत. येथे एकेकाळी सात प्रकारची गिधाडे आढळत होती. यापैकी बऱ्याच जाती आता नष्ट झाल्या आहेत. आता फक्त भारतीय गिधाड, पातळ चोचीचे गिधाड व भारतीय पांढऱ्या रंगाचे गिधाड या प्रजाती येथे आढळतात.

1904 मध्ये, जेव्हा भारताचे व्हाईसरॉय लॉर्ड कर्झन आपली पत्नी मेरी कर्झनसह काझीरंगा येथे आले, तेव्हा त्यांना येथे फारच कमी एक शिंगे गेंडे दिसले.  अशा स्थितीत, मेरी कर्झनने आपल्या पतीला एक शिंगे असलेल्या गेंड्याच्या ढासळत्या प्रजातींचे संरक्षण करण्यासाठी उपाययोजना करण्यास सांगितले.  त्यानंतर 1908 मध्ये ते पूर्णपणे आरक्षित जंगल घोषित करण्यात आले.  1950 मध्ये त्याचे नाव बदलून काझीरंगा वन्यजीव अभयारण्य ठेवण्यात आले.

आसाम राज्य परिवहन मंडळाच्या तसेच खासगी बस गुवाहाटी, तेजपूर व आसामच्या इतर उत्तरी भागांमधून सुटतात. त्या काझीरंगाच्या मुख्य द्वारापाशी (कोहोरा) सोडतात. फर्केटिंग हे रेल्वे स्टेशन काझीरंगाला जवळून जोडण्याचे काम करते. मुंबईच्या प्रवाशांसाठी मुंबई-गुवाहाटी एक्स्प्रेस उत्तम. खासगी बस आणि टॅक्सीचा पर्यायदेखील वापरता येतो. रौरिया येथील जोरहाट विमानतळ, सालोनबारी येथील तेजपूर विमानतळ व गुवाहाटीमधील लोकप्रिय गोपीनाथ बोर्डोलोई आंतरराष्ट्रीय विमानतळ ही जवळची विमानतळे आहेत. नोव्हेंबर मध्यापासून ते एप्रिलपर्यंतचा काळ येथे जाण्यासाठी उत्तम आहे.-मच्छिंद्र ऐनापुरे, जत जि. सांगली

गिनेस बुक ऑफ वर्ल्ड रेकॉर्ड्स

गिनीज बुक-2024 मध्ये भारताच्या 60 हून अधिक विक्रमांच्या नोंदी

'गिनेस बुक ऑफ वर्ल्ड रेकॉर्ड्स'च्या नव्या आवृत्तीमध्ये जगभरातील 2,638 विक्रमांचा समावेश करण्यात आला आहे. ज्यामध्ये भारताच्या 60 हून अधिक विक्रमांचा समावेश आहे. यापैकी मेघालयातील चेरापुंजी येथे पडणाऱ्या सर्वाधिक पावसाबाबत घेण्यात आलेली नोंद ही सर्वात जुनी नोंद आहे. पेंग्विन रँडम हाऊसने भारतात प्रकाशित केलेल्या या पुस्तकात पृथ्वीवरील (ब्लू प्लॅनेट), जलचर, मानव, रेकॉर्डोलॉजी, साहस, इतिहास, विज्ञान आणि तंत्रज्ञान, कला आणि प्रसारमाध्यमे तसेच क्रीडा या विषयावर नऊ तथ्य-आधारित प्रकरणे आहेत. याशिवाय पाच विशेष वैशिष्ट्ये: हॉल ऑफ फेम, यंग अचिव्हर्स, गेमिंग, स्पष्टीकरणकर्ता आणि बकेट लिस्ट यांचा समावेश आहे. भारताशी संबंधित सर्वात जुन्या नोंदींपैकी एक पावसाशी संबंधित आहे.  गिनीज रेकॉर्ड बुकनुसार, 15-16 जून 1995 रोजी, मेघालयातील चेरापुंजी शहरात 48 तासांच्या कालावधीत 2.493 मीटर (8 फूट 2 इंच) पाऊस पडला.
रेकॉर्ड बुक्सनुसार, याचा अर्थ असा होतो की या प्रदेशात वार्षिक पर्जन्यमानाची पातळी सर्वाधिक आहे, तर जागतिक हवामान संघटनेने सत्यापित केल्यानुसार 48-तासांच्या कालावधीत हे रेकॉर्ड सर्वाधिक आहे.एका कॅलेंडर महिन्याचा विक्रम, चेरापुंजी येथे जुलै १८६१ मध्ये ९,३०० मिमी (३६६ इंच) पावसाचा आहे आणि १ ऑगस्ट १८६० ते ३१ जुलै १८६१ या वर्षात २६,४६१ मिमी (1041.75 इंच) चेरापुंजीमध्ये सर्वाधिक  विक्रमी पावसाची नोंद आहे.

1937 पासून कायम असलेली एक कामगिरी म्हणजे भारतीय शिल्पकार कनई कुन्हीरामन यांनी तयार केलेली जलपरीची मूर्ती. ही जगातील जलपरीची सर्वात मोठी मूर्ती आहे.तिरुवनंतपुरम, केरळमधील शंकुमुघम बीचवर शंखाच्या आकाराच्या तलावात पहुडलेली काँक्रीट जलपरी मूर्ती २६.५ मीटर (८७ फूट) लांब आणि ७.६ मीटर (२५ फूट) उंच आहे, ती ज्या तलावात आहे ती अंदाजे ३२ मीटर (१०५ फूट) उंच आहे.  कारने पृथ्वीला प्रदक्षिणा घालणारा पहिला आणि सर्वात वेगवान पुरुष आणि स्त्रीचा पराक्रम 1989 आणि 1991 मध्ये सालू चौधरी आणि त्यांची पत्नी नीना चौधरी यांच्याकडे आहे, ज्यांनी विषुववृत्ताच्या लांबीचा (40,075 किलोमीटर) अधिक अंतर कापत प्रवास केला. त्यांनी सहा खंडांचा प्रवास केला. ९ सप्टेंबर ते १७ नोव्हेंबर १९८९ या कालावधीत त्यांनी हिंदुस्थानच्या ‘कॉन्टेसा क्लासिक’ कारमध्ये एकूण ६९ दिवस १९ तास ५ मिनिटांत हे अंतर कापले.  या जोडप्याने दिल्लीतून प्रवास सुरू केला आणि दिल्लीतच संपला.

भारतीय लोकसंगीतकार थांगा डार्लाँग (जन्म 20 जुलै 1920) 4 जून 2019 रोजी पद्मश्री पुरस्काराने सन्मानित झाले तेव्हा त्यांचे वय 98 वर्षे 319 दिवस होते.त्रिपुरातील मुरुई गावात जन्मलेले डार्लाँग हे 'रोसेम' हे वाद्य वाजवणारे शेवटचे आदिवासी संगीतकार म्हणून ओळखले जातात. हे लाकूड आणि बांबूपासून  आणि एक पारंपारिक पाण्याच्या भांड्यापासून बनवलेले  बासरीसारखे वाद्य आहे जे राज्यातील डार्लाँग जमातीद्वारा वाजवले जाते.

सर्वात लहान महिला नागपूरची ज्योती आमगे (जन्म 16 डिसेंबर 1993) आहे, जिची उंची 62.8 सेमी (24.7 इंच) होती. पार्क हयात, हैदराबाद येथे रेनबो हॉस्पिटल्स इंडिया, इंडियन फाऊंडेशन फॉर प्रीमॅच्युअर बेबीज आणि अॅबॉट हेल्थकेअर प्रायव्हेट लिमिटेड (ऑल इंडिया) यांच्या नावावर विक्रम आहे जेथे 17 नोव्हेंबर 2016 रोजी 445 बाळांचा जन्म झाला. . सध्या टीव्हीवर सर्वात जास्त काळ चालणारा सिटकॉम (संस्करणाच्या संख्येनुसार) तारक मेहता का उल्टा चष्मा' आहे, ज्याचे 2 जुलै 2022 पर्यंत 3500 एपिसोड प्रसारित झाले आहेत.जगातील सर्वात मोठे, सर्वात उंच आणि सर्वात महागडे खाजगी निवासस्थान उद्योगपती मुकेश अंबानी यांच्या 27 मजली खाजगी गगनचुंबी इमारती 'अँटिलिया'ने यात स्थान प्राप्त केले आहे.एप्रिल 2022 मध्ये Zitango Travel ने प्रकाशित केलेल्या अहवालानुसार, UNESCO द्वारे मान्यताप्राप्त 1,154 स्थळांपैकी, आग्रा येथील ताजमहाल हे मार्च 2022 मध्ये 14 लाख शोधांसह (इंटरनेटवर) सर्वाधिक शोधले गेलेले जागतिक वारसा स्थळ आहे.इतर यश मिळवणाऱ्यांमध्ये तामिळनाडूची जे जेसिका (शिर्षासन स्थितीत एका पायावर 'हाला हूप'च्या 213 फेऱ्या एका मिनिटात पूर्ण करण्याचा सर्वाधिक विक्रम) आणि रुबा गणेशन (1 तास 15 मिनिटे 5 सेकंदात जलपरी योग पोझ ठेवण्याचा सर्वात मोठा विक्रम) यांचा समावेश आहे. मध्य प्रदेशचा आदित्य पाचोली (सर्वात मोठी पगडी 345.25 चौरस मीटर);  आणि गिनीज ऋषी (ज्यांच्या शरीरावर सर्वाधिक 366 ध्वजांचे टॅटू आहेत) यांचे नावही गिनीज बुकमध्ये नोंदवले गेले आहे.

क्रेग ग्लेन्डे, एडिटर इन चीफ एडिशन यांनी या पुस्तकाबाबत सांगितले आहे की “गिनीज बुक ऑफ रेकॉर्ड्स 2024 आवृत्ती ही एका वर्षाच्या मेहनतीचे परिणाम आहे ज्यामध्ये आमच्या रेकॉर्ड व्यवस्थापकांनी जवळपास 30,000 अर्जांचे पुनरावलोकन केले.  त्या दाव्यांपैकी फक्त काही टक्के दावे निवड प्रक्रियेद्वारे समाविष्ट केले गेले.  त्यामुळे पुस्तकात वैशिष्ट्यीकृत अशा 2,638 विक्रमांचा या वर्षातील सर्वोत्तम कामगिरीमध्ये समावेश करण्यात आला आहेत.

'गिनेस बुक ऑफ वर्ल्ड रेकॉर्ड्स' ची थोडी पार्श्वभूमी:
जगातील आणि मानवी जीवनातील चित्रविचित्र विक्रमांची सचित्र नोंद ठेवणारे एकमेव पुस्तक म्हणजे 'गिनेस बुक ऑफ वर्ल्ड रेकॉर्ड्स'. मनुष्य किती चमत्कार करू शकतो किंवा विश्वविक्रम प्रस्थापित करू शकतो, याचा प्रत्यक्ष छायाचित्रांसह पुरावा देणारे हे पुस्तक दरवर्षी प्रकाशित केले जाते. 27 ऑगस्ट 1955 ला गिनेस ब्रुअरीचे व्यवस्थापकीय संचालक सर ह्युज बिव्हर यांनी 'गिनेस बुक ऑफ वर्ल्ड रेकॉर्ड्स' स्थापना केली. पण विश्वविक्रमी नोंदीचे पाहिले पुस्तक 1956 मध्ये प्रकाशित झाले. आज हे पुस्तक जगातील 100 देशांमध्ये37 निरनिराळ्या भाषांमध्ये एकाच वेळी प्रसिध्द होते. पुस्तकांचा खप शंभर दशलक्ष प्रतींपर्यंत पोहोचला आहे. हादेखील एक जागतिक विक्रमच म्हणावा लागेल. 
या पुस्तकाच्या दर आवृत्तीत अनेक प्रकारची नवनवीन भर पडत असते. आपले नाव पुस्तकामध्ये झळकावे म्हणूनही आजही जगभरचे लोक प्रयत्नशील असतात. गिनेस बुकमध्ये जगातील विश्वविक्रमी व्यक्तींची ,प्राण्यांची, नानाविध गोष्टींची फक्त नोंद असत नाहीतर त्यात छायाचित्रांचाही समावेश असतो. विषयावर मांडणी करण्यात आलेली असते. जून 1985 पासून या विश्वविक्रमांची व्हिडिओ पाहण्याची व्यवस्था लंडन येथील पिकॅडिली सर्कस येथे करण्यात आली आहे.-मच्छिंद्र ऐनापुरे, जत जि. सांगली

स्थलांतरित पक्षी आणि त्यांचा आश्चर्यजनक प्रवास

 जागतिक स्थलांतरित पक्षी दिवस 14 ऑक्टोबर

मुलांनो, जे पक्षी एका ठिकाणाहून दुसऱ्या ठिकाणी किंवा दुसऱ्या देशात स्थलांतरित होतात त्यांना स्थलांतरित पक्षी म्हणतात. जेव्हा त्यांच्या गरजा पूर्ण होतात आणि हवामान बदलते तेव्हा हे पक्षी त्यांच्या मूळ ठिकाणी परततात. येथे आम्ही तुम्हाला काही स्थलांतरित पक्ष्यांबद्दल सांगत आहोत.

बार हेडेड गूज 

बार हेडेड हंस किंवा पांढरा हंस भारतातून निघतो आणि मंगोलिया, तिबेट पठार आणि उत्तर चीन यांसारख्या योग्य भागात प्रजननासाठी प्रवास करतो. त्यासाठी हिमालयाच्या उंचच्या उंच आणि लांबच्या लांब पर्वतरांगा पार कराव्या लागतात. या पक्ष्याची जगातील सर्वात उंच ठिकाणी उडणारा पक्षी म्हणून मान्यता आहे. या पक्ष्याची 23,000 फूट उंचीवर सतत उड्डाण करण्याची क्षमता आहे. विशेष म्हणजे अशा उंचीवर ऑक्सिजनची पातळी खूपच कमी असते.

बार टेलेड गोडविट 

बार टेलेड गॉडविट हा पक्षी स्थलांतरादरम्यान सर्वात लांब नॉन-स्टॉप उड्डाण करणारा पक्षी मानला जातो. हा मस्तमौला, उत्साही आणि चपळ असा पक्षी असून अलास्का ते न्यूझीलंडपर्यंत 11,000 किमीचे अंतर कुठेही आराम न करता, अन्न-पाणी न घेता आणि कुठेही न थांबता आठ दिवसात पूर्ण करतो. ध्येय गाठल्याशिवाय चैन नाही, हा या पक्ष्याचा जीवनमंत्र आहे.

शूटी शीयरवाटर 

न्यूझीलंडच्या या पक्ष्याला मटन बर्ड किंवा टिटी असेही म्हणतात.  स्थलांतरादरम्यान सर्वात जास्त काळ उड्डाण करण्यात पटाईत असलेल्या पक्ष्यांमध्ये हा दुसऱ्या क्रमांकावर आहे. शूटी शीअरवॉटर दरवर्षी अंदाजे 64,000 किमी इतके उड्डाण करतो.  झुंडीने राहण्यापेक्षा एकट्याने प्रवास करण्याची याची सवय आहे.

आर्कटिक टर्न 

आर्क्टिक टर्न हे पक्षी स्थलांतरासाठी ग्रीनलँड आणि अंटार्क्टिका दरम्यान दरवर्षी सुमारे 90,000 ते 96,000 किमी उड्डाण करतात. असे म्हणतात की वयाच्या 30 व्या वर्षी हा पक्षी पृथ्वीपासून चंद्रापर्यंतचे अंतर तीन वेळा पार करू शकेल इतके अंतर उड्डाण करतो. हे पक्षी वजनाने इतके हलके असतात की समुद्राचे वारे त्यांना  लांब अंतरापर्यंत आपल्यासोबत घेऊन जातात. 

ग्रेट स्नाइप

सर्वात वेगाने उड्डाण करण्याचा विक्रम ग्रेट स्निप नावाच्या स्थलांतरित पक्ष्याच्या नावावर आहे. याचा उडण्याचा वेग ताशी 97 किलोमीटर इतका आहे. त्याच्या चपळ उड्डाणामुळे तो स्वीडन ते आफ्रिका हे 6,760 किलोमीटरचे अंतर अवघ्या 2 दिवसांत कापून आपल्या नियोजित स्थानावर पोहोचतो. आश्‍चर्यकारक गोष्ट म्हणजे या प्रवासादरम्यान ग्रेट स्नाईप ना विश्रांतीसाठी थांबतो ना पोटपूजा करण्यासाठी. मात्र, या दोन दिवसांच्या प्रवासात त्याच्या शरीराचे वजन निम्म्यापर्यंत नक्कीच कमी होते. 

हमिंगबर्ड

 हमिंगबर्ड हा सर्वात छोटा पक्षी आहे, जो स्थलांतरासाठी दुसऱ्या देशात जातो.रुफस ही  हमिंगबर्डची एक प्रजाती असून ती अलास्कामधील तिच्या मूळ ठिकाणापासून मेक्सिकोपर्यंत 4,800 किलोमीटरचा एकेरी प्रवास करते. हा खाण्यापिण्याच्या बाबतीत मात्र पेटू आहे. प्रवासादरम्यान हा त्याच्या वजनाच्या दुप्पट किडे आणि परागकण फस्त करतो. रुबी-थ्रोटेड हमिंगबर्ड पनामा ते पूर्व अमेरिका असा 1,400 किलोमीटरचा प्रवास न थांबता करतो. -मच्छिंद्र ऐनापुरे, जत जि. सांगली

किड्स क्विज 5

 

प्रश्न 1. जगातील सर्वात मोठा महासागर कोणता आहे?

 उत्तर: प्रशांत महासागर

 प्रश्न 2. मानवी शरीरातील सर्वात लहान हाड कोणते आहे?

 उत्तर: स्टेप्स (कानाचे हाड)

 प्रश्न 3. सापेक्षतेचा सिद्धांत कोणी दिला?

 उत्तर - अल्बर्ट आइन्स्टाईन

 प्रश्न 4- क्ष-किरण प्रथम कोणी शोधला?

 उत्तर- विल्हेल्म रोएंटजेन

 प्रश्न 5. जगातील सर्वात मोठ्या 'लोकशाही'चे नाव सांगा?

 उत्तर- भारत

 प्रश्न 6. कोणता प्राणी उभा असताना झोपतो?

 उत्तर - घोडा

 प्रश्न 7. कोणत्या झाडाला लाकूड नाही?

 उत्तर-केळी

 प्रश्न 8. सध्या पृथ्वीवरील सर्वात वजनदार प्राणी कोणता आहे?

 उत्तर - हत्ती

 प्रश्न 9. LBW हा शब्द कशाशी संबंधित आहे?

 उत्तरः क्रिकेट

 प्रश्न 10. जर तुम्ही जपानमध्ये असाल तर तुम्ही कोणत्या चलनाने खरेदी करत आहात?

 उत्तर- येन

 प्रश्न 11. कालिदासांनी कोणत्या भाषेत लेखन केले?

 उत्तर- संस्कृत

 प्रश्न 12. ‘गोदान’ की कृती कोणत्या लेखकाची आहे?

 उत्तर- प्रेमचंद

 प्रश्न 13. ‘As You Like It’ ही रचना कोणत्या लेखकाची आहे?

 उत्तर- विल्यम शेक्सपियर

 प्रश्न 14. लेखक हरिवंशराय बच्चन यांच्या मुलाचे नाव काय आहे?

 उत्तर- अमिताभ बच्चन

 प्रश्न 15. रस्किन बॉड कशाशी संबंधित आहे?

 उत्तरः लेखन