देशातील एकमेव पुरुष नदी ब्रह्मपुत्र

आपल्या देशात नद्यांना मातेचा दर्जा देऊन त्यांची पूजा केली जाते.जसे की गंगा नदीला सर्वात पवित्र नदी म्हटले जाते आणि या नदीची माता म्हणून पूजा केली जाते. याशिवाय यमुना, कृष्णा, कावेरी, नर्मदा या नद्याही लोकांच्या श्रद्धेचे केंद्र आहेत. पण तुम्हाला माहिती आहे का की भारतात एक अशी नदी आहे जिला पुरुष नदीचा दर्जा देण्यात आला आहे? ही नदी केवळ हिंदू धर्मातच नाही तर इतर दोन धर्मातही पूजनीय मानली जाते.  त्या नदीचे नाव ब्रह्मपुत्र नदी आहे. 

असा मिळाला नदीचा दर्जा: ब्रह्मपुत्र ही अशी एकमेव नदी आहे, जिची पुरुषरूपात पूजा केली जाते.वास्तविक, सनातन धर्मानुसार ब्रह्मपुत्र नदीला ब्रह्मदेवाचे पुत्र मानले जाते.म्हणूनच पौराणिक काळापासून या नदीला पुरुषरूपात मानले जाते. 

श्रद्धा अनेक धर्मांशी निगडीत: सनातन धर्म मानणाऱ्या लोकांची ब्रह्मपुत्र नदीवर धार्मिक श्रद्धा आहे. ही नदी बौद्ध आणि जैन धर्माच्या अनुयायांमध्येही श्रद्धेचे प्रतीक आहे.दरवर्षी जून महिन्यात ब्रह्मपुत्र नदीचे पाणी तीन दिवस रक्तासारखे लाल होते. यामागे एक धार्मिक श्रद्धा आहे की या काळात कामाख्या देवी मासिक चक्रात वास्तव्य करते. रजस्वलाच्या काळात संपूर्ण ब्रह्मपुत्रा नदी कामाख्या देवीच्या वाहत्या रक्ताने लाल होते. 

बौद्ध धर्माची श्रद्धा: बौद्ध धर्मानुसार ब्रह्मपुत्र नदी पूर्वी एक विशाल सरोवर असायची. पण या सरोवराचे पाणी हिमालयाच्या पायथ्याशी असलेल्या रहिवाशांनाही आवश्यक आहे, हे एका दयाळू व्यक्तीच्या लक्षात आले. म्हणून त्यांनी या सरोवरातील पाणी वाहते करण्यासाठी त्याने  मार्ग तयार केला, ज्यामुळे ही नदी निर्माण झाली आणि नंतर ती ब्रह्मपुत्र नदी म्हणून ओळखली जाऊ लागली.

उगम स्थळ: ब्रह्मपुत्र नदीचा उगम तिबेटमधील पुरंग जिल्ह्यातील मानसरोवर सरोवराजवळ होतो. कैलास पर्वताच्या खाली 5,100 मीटर उंचीवर असलेल्या हिमनदी (ग्लेशियर) पासून ती उगम पावते. सिंधू आणि सतलज या नद्यादेखील या उगमापासून काही अंतरावर उगम पावतात. येथून निघाल्यानंतर ही नदी भारत आणि बांगलादेशमधूनही वाहते.त्याचबरोबर बौद्ध धर्माच्या लोकांच्या समजुतीनुसार ही नदी चांग थांग पठारावरून उगम पावते. ब्रह्मपुत्र नदीची एकूण लांबी 2,900 किमी आहे. ती भारतातील सर्वात लांब नद्यांमध्ये गणली जाते परंतु तिला सर्वात लांब नदीची मान्यता मिळाली नाही कारण आपल्या देशात तिची लांबी फक्त 916 किमी आहे.

वेगवेगळ्या ठिकाणी वेगवेगळी  नावे: ब्रह्मपुत्र नदी वेगवेगळ्या ठिकाणी वेगवेगळ्या नावांनी ओळखली जाते.अरुणाचल प्रदेशात सियांग/दिहांग या नावाने तर आसाममध्ये ही नदी ब्रह्मपुत्र आणि लोहित नदी म्हणून ओळखली जाते.शेजारच्या तिबेटमध्ये या नदीला यार्लुंग त्सांगपो म्हणतात.  आणखी एक मनोरंजक गोष्ट अशी आहे की बांगलादेशात पोहोचल्यानंतर या नदीचे नाव जमुना झाले आहे.-मच्छिंद्र ऐनापुरे, जत जि. सांगली