भारतातल्या आणि भारताबाहेरच्या भव्य अद्वितीय गणेश मूर्ती

गणेश चतुर्थीपासून सुरू होणाऱ्या दहा दिवसांच्या गणेशोत्सवादरम्यान, भक्त त्यांच्या घरी किंवा सार्वजनिक गणेश मंडळांच्या माध्यमातून चौका-चौकात गणेश मूर्तींची प्रतिष्ठापना करतात व त्याचे पूजन करतात. मंडळांच्या मूर्ती भव्य, सुंदर आणि आकर्षक असतात. पण आपल्या देशाच्या विविध भागात असलेल्या मंदिरांमध्येदेखील अशा काही गणेशाच्या मूर्ती आहेत, ज्या अनेक अर्थांनी अद्वितीय आहेत.

चिन्मय गणाधीश, महाराष्ट्र 

कोल्हापूर (महाराष्ट्र) पासून १४ किलोमीटर अंतरावर बेंगळुरू महामार्गावर टोप गावाजवळ भगवान गणेशाची ६१ फूट उंच मूर्ती आहे. ही मूर्ती चिन्मय सांदीपनी आश्रमात आहे, त्यामुळे या मूर्तीला चिन्मय गणाधीश असे नाव देण्यात आले आहे. 2001 मध्ये या मूर्तीचे अनावरण झाले होते.  24 फूट उंचीच्या "ध्याननिलयम" सह मूर्तीची उंची 85 फूट आहे. विशेष म्हणजे हा 24 फूट उंचीचा तळ म्हणजे एक ध्यानमंदिर आहे.या गोलाकार ध्यानमंडपाचा किंवा मंदिराचा घेर मूर्तीइतकाच आहे, जो अंदाजे 60 फूट आहे.  या मूर्तीचे वजन अंदाजे 800 टन आहे.

बडे गणेश, मध्य प्रदेश 

बडे गणेश या नावाने ओळखल्या जाणाऱ्या गणेशाची ही मूर्ती अनेक अर्थांनी अनोखी आणि सुंदर आहे. ही मूर्ती मध्य प्रदेशातील वाभा येथील मल्हारगंज येथे आहे. या मूर्तीची निर्मिती 120 वर्षांपूर्वी नारायण दधीच यांनी केली होती. ही भव्य मूर्ती सिमेंटची नसून वीट, चुना, वाळू , गूळ आणि मेथीदाणे यांच्या मिश्रणातून बनवली आहे.यामध्ये सर्व तीर्थक्षेत्रातील पाणी आणि अयोध्या, मथुरा, काशी, कांची, उज्जैन, द्वारका आणि हरिद्वार या पवित्र तीर्थक्षेत्रातील माती मिसळण्यात आली आहे. या मूर्तीची उंची 25 फूट आणि रुंदी 16 फूट आहे. या मूर्तीमधील श्रीगणेश एक पाय आसनावरून खाली सोडून आणि दुसरा पाय दुमडून बसलेले दिसतात. 

खैराताबाद, तेलंगणा येथील गणेश मूर्ती

तेलंगणातील खैराताबाद येथे गणेश उत्सवासाठी दरवर्षी एक अनोखी आणि विशाल गणपती मूर्ती बनवली जाते.यंदा ६३ फूट मातीच्या गणेशमूर्तीसह अन्य दोन मातीच्या मूर्तीही येथे तयार करण्यात आल्या आहेत. मुख्य गणेशमूर्तीच्या उजव्या बाजूला ‘श्री वीरभद्र स्वामी’ यांची आणि डाव्या बाजूला ‘श्री पंचमुखी लक्ष्मी नरसिंह स्वामी’ यांची मूर्ती ठेवली आहे. यावेळी मुंबई, तामिळनाडू, ओडिशा, तेलंगणा आणि आंध्र प्रदेशातील सुमारे 150 कारागिरांनी ही भव्य मूर्ती साकारली आहे. सांगण्यासारखी बाब म्हणजे या गणेश उत्सवाची सुरुवात 1954 मध्ये एक फूट गणेश मूर्तीने झाली होती.

 ढोलकल गणेश, छत्तीसगड

 छत्तीसगडमधील दंतेवाडा जिल्ह्यातील बैलादिला टेकडीवरील ढोलकल गणेश नावाची गणेशाची मूर्ती खूप प्रसिद्ध आहे. ढोलकल गणेशाची ही मूर्ती दंतेवाडा जिल्ह्याच्या मुख्यालयापासून सुमारे 13 किलोमीटर अंतरावर ढोलकलच्या पहाडावर  सुमारे 3,000 फूट उंचीवर आहे. एवढ्या उंचीवर असलेली ही गणेशमूर्ती केवळ श्रद्धेचेच केंद्र नाही तर लोकांसाठी आश्चर्याचेही केंद्र आहे.ढोलकल गणेश ही जगातील दुर्मिळ मूर्तींपैकी एक मानली जाते. नागवंशी राजांच्या काळात बांधलेली ही मूर्ती 1000 वर्षे जुनी असल्याचे मानले जाते. ढोलकल गणेश हा ग्रॅनाइट दगडापासून बनवला गेला आहे.  असे मानले जाते की येथे भगवान गणेश आणि परशुराम यांच्यात युद्ध झाले आणि श्रीगणेशाचा एक दात तुटून खाली पडला. या मूर्तीमध्ये श्रीगणेश यांनी आपल्या वरच्या उजव्या हातात कुऱ्हाडी आणि वरच्या डाव्या हातात पडलेला दात धरला आहे.  तर खालच्या उजव्या हातात जपमाळ  आणि डाव्या हातात मोदक घेतलेले दिसतात. 

थायलंडमध्येदेखील गणेश मूर्ती

प्रथम पूज्य भगवान गणेश हा हिंदूंचा देव असला तरी थायलंडमध्येदेखील त्यांच्या अतिशय सुंदर आणि अवाढव्य मूर्ती पाहायला मिळतात. थायलंडमधील चाचोएंडसाओ नावाच्या ठिकाणी अनेक गणेशाच्या मूर्ती आहेत. 16 मीटर उंच आणि 22 मीटर लांब गणेशाची अद्वितीय मूर्ती आहे.यामध्ये गणपतीला मस्नाधच्या आधाराने विश्रांती घेताना दाखवण्यात आले आहे. ही मूर्ती वत्सामन रतनराम येथे आहे.  आणखी एक भव्य मूर्ती ख्लोंग खुइन गणेशा इंटरनॅशनल पार्कमध्ये आहे जी 30 मीटर उंच आहे. यामध्ये श्रीगणेश सरळ उभे राहिलेले दिसतात.  गणेशाची आणखी एक मोठी मूर्ती 49 मीटर उंच आणि 19 मीटर रुंद आहे.  यामध्ये गणेश सिंहासनावर विराजमान आहेत.  ही मूर्ती  वाट फ्रोंग एकट मध्ये आहे.-मच्छिंद्र ऐनापुरे, जत जि. सांगली