जागतिक वारसा स्थळांच्या यादीत भारतातील या दोन नवीन स्थळांचा आहे समावेश

मुलांनो, दोन वर्षांपूर्वी (वर्ष २०२१ मध्ये), युनेस्कोने भारतातील आणखी दोन स्थळांची नावे जागतिक वारसा स्थळांच्या यादीत समाविष्ट केली आहेत.पहिले ठिकाण आहे रामाप्पा मंदिर, दुसरे स्थान धौलावीरा.  दरवर्षी 18 एप्रिल हा दिवस जागतिक वारसा दिन म्हणून साजरा केला जातो. हा दिवस संयुक्त राष्ट्र संघटनेने म्हणजेच युनेस्को द्वारे साजरा करण्यामागचा उद्देश हा आहे की जगातील मानवी संस्कृतीशी निगडित प्राचीन सांस्कृतिक स्थळांचे महत्त्व समजणे, त्यांच्या अस्तित्वाला असलेले संभाव्य धोके जाणून घेणे, तसेच त्यांच्या संवर्धनासाठी जागरुकता आणणे. मुलांनो, युनेस्कोही वेळोवेळी जगभरातील प्राचीन वारसा स्थळांची यादी बनवते, या स्थळांची काळजी घेणाऱ्या राष्ट्राला आर्थिक मदतही करते. 2021 मध्ये या यादीत आपल्या देशातील दोन ठिकाणांचा समावेश करण्यात आला आहे. यासह, आता भारतात एकूण 40 जागतिक वारसा स्थळे झाली आहेत. तेलंगणामधील रामाप्पा मंदिर 39 वे स्थान जोडले, जे त्याच्या अद्वितीय शिल्पांसाठी प्रसिद्ध आहे.  गुजरातमधील घौलावीरा हे 40 वे ठिकाण आहे, जे हडप्पा शहर होते.

रामाप्पा मंदिर, तेलंगणा
मुलांनो, तेलंगणा राज्यातील काकतिया रुद्रेश्वर हे रामप्पा मंदिर म्हणून ओळखले जाते.रामाप्पा मंदिर हैदराबादपासून सुमारे 200 किमी अंतरावर आहे.  हे उत्तर-पूर्वेला पालमपेट गावात आहे. हे मंदिर 1213 मध्ये काकतीय शासक गणपती देव यांच्या कारकिर्दीत त्याच्या सेनापती रेचरला रुद्रदेव यांनी बांधले होते.  रामलिंगेश्वर स्वामी हे येथील प्रमुख दैवत आहेत.काकातीयांच्या मंदिर संकुलांमध्ये एक वेगळी शैली, तंत्रज्ञान आणि सजावट आहे जे काकातीयन शिल्पकाराचा प्रभाव दर्शवितात. मंदिरातील शिल्पे प्रादेशिक नृत्य-कला आणि काकतीय संस्कृती दर्शवतात. रामप्पा मंदिर हे काकातीयन सर्जनशील अलौकिकतेचे प्रशंसापत्र म्हणून उभे राहते.   तेराव्या शतकात बांधलेले हे मंदिर आजही भक्कमपणे उभे आहे.  हे मंदिर कारागीर रामप्पा यांनी बांधले होते. मंदिराला रामप्पाचे नाव देण्यात आले आहे. हे बहुधा जगातील एकमेव असे मंदिर आहे, ज्याचे नाव त्यात स्थापित केलेल्या देवतेच्या नावावरून नाही तर कारागिराच्या नावावरून ठेवलेले आहे. मंदिर लाल वाळूच्या दगडाने बनवलेले आहे, मूर्ती काळ्या ग्रॅनाइट दगडापासून बनवलेली आहे.दगड सामान्य दिसत असले तरी ते अतिशय अनोखे आहेत, कारण हे दगड अतिशय कठीण आणि वजनाने खूप हलके आहेत. दगड इतके हलके असतात की पाण्यात टाकल्यावर ते बुडत नाहीत तर तरंगतात. हेच रामप्पा मंदिराला जगातील सर्वात खास बनवते. 25 जुलै 2021 रोजी, हे मंदिर "काकतिया रुद्रेश्वरा (रामप्पा) मंदिर" म्हणून युनेस्को जागतिक वारसा स्थळ म्हणून समाविष्ट करण्यात आले. मंदिराला अनेक पर्यटक आवर्जून भेट देतात. यात फक्त भारतीय नाही तर अन्य देशातील पर्यटकही असतात. युरोपियन व्यापारी आणि पर्यटक मंदिराच्या सौंदर्याने मंत्रमुग्ध झाले. अशाच एका प्रवाशाने असे म्हटले होते की हे मंदिर म्हणजे "दक्कनच्या मध्ययुगीन मंदिरांच्या आकाशगंगेतील सर्वात तेजस्वी तारा" आहे.

धोळावीरा, गुजरात
धोळावीरा भारताच्या गुजरात राज्यातील कच्छ जिल्ह्यात असलेले गाव आहे. भचाऊ तालुक्यातील खदीरबेट या मोठ्या गावाजवळ असलेले हे गाव अतिप्राचीन असून येथे हडप्पा संस्कृतीचे अवशेष सापडले आहेत. भारतीय इतिहासात आणि संस्कृतीत या ठिकाणाला विशेष महत्त्व आहे. कच्छ वाळवंटी वन्यजीवन अभयारण्याचा भाग असलेले हे प्राचीन गाव १०० हेक्टरमध्ये पसरलेले असून येथे इ.स.पू. २६५० ते इ.स.पू. २१०० पर्यंत वस्ती होती. काही शतके निर्मनुष्य राहिल्यावर इ.स.पू. १४५०च्या सुमारास येथे पुन्हा एकदा मनुष्यवस्ती आली. एकेकाळी हे गाव मासर आणि मनहर नद्यांच्या संगमावर वसलेले होते.हे ठिकाण हडप्पा संस्कृतीचे दक्षिणेकडील केंद्र मानले जाते. हे हडप्पा काळातील पाचवे मोठे शहर मानले जाते, जे सुमारे 50 हेक्टरमध्ये पसरलेले आहे. धोळावीराचा शोध जगत्पती जोशी यांनी 1967-68 मध्ये लावला होता. त्याचे तपशीलवार उत्खनन रवींद्र सिंग बिस्त यांनी १९९०-९१ मध्ये केले होते. धोळावीरा शहर नियोजन, तटबंदी आणि जल व्यवस्थापन प्रणाली द्वारे वैशिष्ट्यीकृत होते. पुरातत्वशास्त्रज्ञांच्या मते, धोळावीरा ही एक मोठी मानवी वस्ती होती, ज्याची लोकसंख्या 20 हजारांहून अधिक होती. गुजरात पर्यटन विभागाच्या वेबसाइटनुसार, टेराकोटाची भांडी, सोन्याचे आणि तांब्याचे दागिने, मासेमारीचे हुक, प्राण्यांच्या मूर्ती, साधने, फुलदाण्या आणि काही महत्त्वाची भांडी येथे सापडली आहेत. धोळावीरा हे भारतातील दोन मोठ्या हडप्पा स्थळांपैकी एक आहे.  हे उपखंडातील 5 वे सर्वात मोठे साइट आहे. धोळावीरामध्ये जगातील सर्वात जुनी जलसंधारण प्रणाली आहे. 27 जुलै 2021 रोजी 'धोळावीरा: द हडप्पा सिटी' या नावाने युनेस्कोच्या जागतिक वारसा स्थळांच्या यादीत त्याचा समावेश करण्यात आला.  अशाप्रकारे, ही दोन्ही ठिकाणे भारताचा अभिमानास्पद वारसा आहेत, ज्याचा आपल्याला जगात अभिमान आहे.-मच्छिंद्र ऐनापुरे, जत जि. सांगली