मे-जूनच्या दरम्यान साळुंकी पक्ष्याचा कलकलाट सुरु झाला की, समजावं पावसाचं वातावरण सुरु झाले. अधेमधे अवकाळी पावसाचे टपोरे थेंब, मृदगंधाचा दरवळ आणि इकडे जोडीने वावरणाऱ्या साळुंक्या मंजूळ, कर्कश आवाज प्रसंगानुरूप काढत असतात. मग समजायचे की, साळुंकीनं आपल्या परिसरातील झाडांवरील ढोलीत किंवा घराच्या वळचणीला, भिंतीमध्ये किंवा कोनाड्यात घरटं बांधलेलं असावं. साळुंकी ही सर्वभक्षक असून फळे, धान्य, गांडुळे, टोळ, सर्व प्रकारच्या किडी फस्त करते. परिणामी शेत पिकांचे संरक्षण होते, म्हणून शेतकऱ्यांबरोबर सर्वांनाच साळुंकीचं महत्त्व आहे.
कागद, पिसे, चिंध्या, गवतांच्या पात्यांपासून नर-मादी मिळून घरटे बांधतात. वर्षानुवर्षे हेच घरटं साळुंक्या डागडुजी करून वापरतात. वर्षानुवर्षे मग ती परिसरात दिसू लागते. अशी घरटी तुम्ही पाहिलीही असतील. शहर परिसरात किंवा जिल्ह्यात जी साळुंकी दिसते, तिला पोपई मैना किंवा भांगपाडी, चन्ना हुडी म्हणतात. या साळुंकीच्या डोक्यावर भांग पाडल्यासारखी पिसं असतात.भारतीय उपखंडात असलेल्या साळुंकीचे शास्त्रीय नाव ॲक्रिडोथिरिस ट्रायस्टिस (Acridotheres tristis) असे आहे. साळुंकीचा विणीचा हंगाम प्रदेशानुसार बदलतो. तिची वीणीचा हंगाम वर्षातून दोन ते तीन वेळा असतो. सध्या एप्रिल ते ऑगस्ट दरम्यान वीणीचा हंगाम सुरु असल्याने साळुंकी कलकलाट करताना दिसते.
निरनिराळे हवामान, अधिवासात जुळवून घेण्याची क्षमता साळुंकीत असते, म्हणून मानवी वस्तींजवळ ती जास्त दिसते. तिच्या काही प्रजाती जंगलामध्ये हो आढळतात. भारतीय उपखंडात तिच्या पाच उपप्रजाती दिसतात. नर-मादी दिसायला सारखे असतात.
साळंक्या जोडीने राहतात. नर-मादीचे एकमेकांवर प्रेम
असते. दोघेही जमिनीवर एका ठिकाणीच भक्ष्य टिपीत हिंडतात. मध्येच थांबून एकमेकांची पिसे चोचीने साफ करतात. विचित्र अंगविक्षेप करतात. मादी साळुंकी मिजासखोर असते. तिच्या सर्व हालचालींत आत्मविश्वास दिसतो. बोलाविण्याकरिता, रागावल्यावर, आनंद व्यक्त करण्याकरिता ती वेगवेगळे आवाज काढते. मादीचे लक्ष वेधण्यासाठी नर विशिष्ट आवाज काढतो. साळुंक्यांची झोपण्याची रीत कावळ्यांसारखीच असते. साळुंकीचा कलकलाट सुरु झाला की, सर्वांचेच लक्ष तिकडे वेधले जाते.
No comments:
Post a Comment