कोमोडो ड्रॅगन: 8 किमी अंतरावरचे सावज वासाने शोधतो

कोमोडो ड्रॅगन हा जगातील सर्वात मोठा सरडा वर्गीय प्राणी आहे.  त्याची लांबी तीन मीटर आणि वजन 180 किलोपर्यंत असते आणि त्याची जीभ सापाच्या जिभेसारखी दुभंगलेली असते. कोमोडोची नखे आणि दात खूप तीक्ष्ण असतात आणि  जबडेदेखील खूप मजबूत असतात. तो आपल्या लांब मांसल शेपटीच्या साहाय्याने चाबकाप्रमाणे फटके मारून शत्रूंना जखमी करतो.

कोमोडो ड्रॅगनचे शरीर कठीण अशा कातडीने झाकलेले असते. हा एक प्रकारचा सरडा आहे आणि मृत प्राण्यांचे मांस देखील खातो. कोमोडो ड्रॅगन प्रामुख्याने सरडे, कीटक, पक्षी, साप, हरीण, शेळ्या, रानडुक्कर इत्यादींची शिकार करतो.  हा प्राणी 500 किलो वजनाच्या म्हशीलाही मारू शकतो. कोमोडोने लहान मुले, वृद्ध आणि आजारी माणसांवरही हल्ला केला आहे. त्याच्या लवचिक हिरड्यांमध्ये तोंडाच्या आतील बाजूस वक्र असलेले 60 पेक्षा जास्त करवतीसारखे तीक्ष्ण दात असतात. हे दात त्याच्या आयुष्यात पाच वेळा नव्याने उगवतात. कोमोडो ड्रॅगनचे दात शार्कच्या दातांसारखे असतात. असे मानले जाते की कोमोडो ड्रॅगनने अगदी लहान प्रकारचा चावा घेतला तरी मृत्यू होऊ शकतो. हा प्राणी कुजलेले मांस खात असल्याने, कुजलेल्या मांसामध्ये वाढणारे असंख्य प्राणघातक जीवाणू  त्याच्या तोंडात असतात. चावल्यावर हे जीवाणू जखमेत प्रवेश करतात.  त्यामुळे चावलेल्या जनावराच्या शरीरात विष पसरते. कोमोडो ड्रॅगनलाच याचा फायदा होतो.  जरी शिकार त्याच्या तावडीतून निसटली तरी काही दिवसात ती त्याच्या जखमांमध्ये पसरलेल्या विषामुळे मरते आणि कोमोडो ड्रॅगन त्याचे शरीर शोधून खातो. त्याची वासाची शक्ती इतकी तीव्र असते की त्याला 8 किलोमीटर अंतरावरून कुजलेल्या मांसाचा वास येतो. हा भयंकर सरडा केवळ शक्तिशालीच नाही तर बुद्धिमानही असतो.  हे हरीण, डुक्कर इत्यादी सावध प्राण्यांना फसवतो आणि पकडतो. 

कोमोडो ड्रॅगन शिकार करण्यासाठी जंगलातील मार्गांजवळ आराम करतो. मातीचा रंग असल्याने तो लपून राहतो.  भक्ष्य वाटेवरून गेल्यावर त्याच्यावर हल्ला करून त्याला पकडतो. कोमोडो ड्रॅगन अन्न खूप वेगाने गिळतो.  सापाप्रमाणे तो आपले जबडे पसरू शकतो.आठ महिन्यांनंतर, मादीच्या अंड्यांतून अर्धा मीटर लांब पिल्ले बाहेर पडतात. जन्माला येताच ते झाडावर चढतात.  जेणेकरून मोठा कोमोडो ड्रॅगन त्यांना खाऊ शकणार नाही.  ही पिले जवळपास वर्षभर झाडांवर राहून तेथूनच अन्न शोधतात.  कोमोडो ड्रॅगनचे आयुष्य अंदाजे 50 वर्षे असते. साधारणपणे यांना एकटे राहायला आवडते.  प्रखर उन्हापासून स्वतःचे रक्षण करण्यासाठी तो जमिनीत बिळ खोदतो आणि इतरांचे बिळदेखील हिसकावून घेतो. हा प्राणी नामशेष होण्याच्या मार्गावर आहे.  पृथ्वीवर फक्त पाच हजार कोमोडो ड्रॅगन शिल्लक आहेत.-मच्छिंद्र ऐनापुरे, जत जि. सांगली